CHEMIA

Przedmiotowy System Oceniania z chemii

opracowany został na podstawie:
1. Rozporządzenia MEN i S z dnia 7 września 2004r w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (Dz. U. nr 199 z 2004r)
2. Podstawy programowej dla gimnazjum z chemii i ścieżek edukacyjnych..
3. Programu nauczania DKW-4014-95/99 „Chemia w gimnazjum” Wydawnictwa Nowa Era.
4. Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania w Gimnazjum Nr 3 w Będzinie

Mam nadzieję, że przedstawiona niżej propozycja Przedmiotowego Systemu Oceniania i wymagań programowych ułatwi mi pracę z uczniami w gimnazjum oraz dostarczy pełnej informacji o aktywności, postępach, trudnościach i specjalnych uzdolnieniach uczniów.

CELE OCENIANIA NA CHEMII.

1.Sprawdzanie umiejętności posługiwania się wiedzą chemiczną w życiu codziennym w sytuacjach typowych i problemowych.
2.Sprawdzanie wiadomości i umiejętności praktycznych.
3.Kształtowanie postaw ucznia.
4.Kształtowanie umiejętności logicznego samodzielnego myślenia.
5.Wskazanie uczniowi, nauczycielowi i rodzicom stanu umiejętności uczniów i pomoc w wyborze formy wyrównania braków lub pokonaniu trudności.

METODY I NARZĘDZIA ORAZ SZCZEGÓŁOWE ZASADY SPRAWDZANIA I OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW

1.Wypowiedzi ustne - przynajmniej raz w semestrze ,pod względem rzeczowości, stosowania języka chemicznego, umiejętności formułowania dłuższej wypowiedzi
Przy odpowiedzi ustnej obowiązuje znajomość materiału z trzech ostatnich lekcji, w przypadku lekcji powtórzeniowych- z całego działu.

2.Kartkówki 10-15 min obejmujące materiał z trzech ostatnich lekcji nie muszą być zapowiadane i nie podlegają poprawie.

Uczniowie nieobecni na kartkówce piszą ją w najbliższym terminie(jeden tydzień)

Nie zgłoszenie się to wpis nb

3.Sprawdziany pisemne całogodzinne w tym testy dydaktyczne ( przynajmniej
jeden w ciągu semestru ) przeprowadzane po zakończeniu każdego działu zapowiadane tydzień wcześniej. Sprawdziany mogą zawierać dodatkowe pytania
( zadania ) na ocenę celującą .

Sprawdziany są obowiązkowe. Jeżeli uczeń opuścił sprawdzian z przyczyn losowych, powinien go napisać w terminie nie przekraczającym 2 tygodni od powrotu do szkoły. Czas i sposób do uzgodnienia z nauczycielem, nie zgłoszenie się to wpis nb.

Prace pisemne powinny być ocenione i oddane w ciągu 2 tygodni.

Ocenę niedostateczną ze sprawdzianu można poprawić. Poprawa jest dobrowolna,

odbywa się poza lekcjami, w ciągu 1 tygodnia od rozdania prac i tylko 1 raz.

Przy pisaniu i poprawianiu sprawdzianu punktacja nie zmienia się, otrzymane oceny są wpisywane do dziennika. (Ocena niedostateczna z poprawy nie może być wpisana do dziennika).

Wszystkie prace są archiwizowane- uczniowie i ich rodzice mogą je zobaczyć i otrzymać uzasadnienie wystawionej oceny.

Nie ocenia się ucznia po dłuższej nieobecności w szkole.

4.Prace domowe obowiązkowe ( przynajmniej jedną w ciągu semestru ) i dla chętnych.

5.Systematyczna obserwacja zachowania uczniów, w tym aktywność na lekcjach, umiejętność samodzielnego rozwiązywania problemów, współpraca w zespole, udział w dyskusjach prowadzących do wyciągania wniosków.
6.Uczeń może otrzymywać za udział w lekcjach plusy i minusy, gdy zgromadzi pięć plusów uzyskuje ocenę bardzo dobrą, a gdy uzyska ich mniej, w końcu semestru zostają one zamienione odpowiednio przy czterech plusach na ocenę dobrą, a przy trzech na ocenę dostateczną. Jeśli uzyska trzy minusy otrzymuje ocenę niedostateczną.

7.W przypadku sprawdzianów pisemnych lub kartkówek przyjmuje się skalę punktową przeliczaną na oceny cyfrowe wg kryteriów.
• ocena celująca.........................100% plus zadanie dodatkowe
• bardzo dobra............................100%-91%
• dobra........................................90%-75%
• dostateczna..............................74%-51%
• dopuszczająca..........................50%-31%
• niedostateczna.........................30%-0%.
9.Prace dodatkowe, schematy, plansze, rysunki, wykresy w skali ocen bardzo dobry- dobry. Przy ocenianiu uwzględnia się:
• wkład włożonej pracy,
• twórczość pracy,
• estetykę wykonania.

10. Uczeń zobowiązany jest do posiadania podręcznika i prowadzenia zeszytu przedmiotowego.

Oceny wystawiane przez nauczyciela są jawne.

SPOSOBY DOKUMENTOWANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW
Przy każdej ocenie w dzienniku lekcyjnym jest wpis określający rodzaj aktywności ucznia, zakres materiału i forma sprawdzianu np. na górze w dzienniku za co stawiana jest ocena, a na dole wpis z jakiego działu. Przy każdej pracy sprawdzającej stopień opanowania większej partii materiału ( klasówka ),
nauczyciel wskazuje ustnie uczniom ich osiągnięcia i braki.

SPOSÓB INFORMOWANIA UCZNIÓW
Na pierwszych godzinach lekcyjnych nauczyciel zapoznaje uczniów z PSO. Wymagania na poszczególne oceny udostępnione są wszystkim uczniom poprzez wywieszenie na gazetce w klasopracowni szkolnej. Oceny cząstkowe są jawne, oparte o opracowane kryteria. Sprawdziany i inne prace pisemne są przechowywane w szkole do końca danego roku szkolnego.

SPOSOBY INFORMOWANIA RODZICÓW
Nauczyciel na pierwszym zebraniu informuje rodziców o sposobie oceniania z przedmiotu.
O ocenach cząstkowych lub klasyfikacyjnych informuje się rodziców na zebraniach rodzicielskich lub w czasie indywidualnych spotkań z rodzicami udostępniając zestawienie ocen i umożliwiając wgląd do dziennika lekcyjnego. Informacja o grożącej ocenie niedostatecznej klasyfikacyjnej jest przekazywana zgodnie z procedurą WSO.

ZASADY WYSTAWIANIA OCENY ZA I PÓŁROCZE I KOŃCOWOROCZNEJ
Wystawienie oceny klasyfikacyjnej dokonuje się na podstawie ocen cząstkowych, przy czym większą wagę mają oceny ze sprawdzianów ( prac klasowych ), w drugiej kolejności są kartkówki i odpowiedzi ustne Pozostałe oceny są wspomagające. Przyjęty został współczynnik:

Prace klasowe 40%

Kartkówki 30%

Odpowiedź ustna 20%

Aktywność + ćwiczenia +praca domowa 10%

SPOSOBY KORYGOWANIA NIEPOWODZEŃ SZKOLNYCH I PODNOSZENIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW

1.Możliwość poprawy oceny z pracy klasowej – sprawdzianu w przypadku nu w przypadku niedostatecznej.
2.Może być zwolniony z pracy klasowej ,z kartkówki lub odpowiedzi ustnej w wyjątkowych sytuacjach losowych.
3.Istnieje możliwość konsultacji z nauczycielem w przypadku, gdy uczeń zgłosi chęć uzupełnienia braków z przedmiotu.
4.Pomoc koleżeńska.
5.Uczeń może być nieprzygotowany raz w semestrze przy 2h w tyg

EWALUACJA PRZEDMIOTOWEGO SYSTEMU OCENIANIA
Ewaluacja PSO dokonywana jest na podstawie określonych źródeł informacji:
-analizy dokumentu( dziennika lekcyjnego ),
-rozmowy z reprezentatywną grupą uczniów (o różnym poziomie).

OGÓLNE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII

Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który:
-posiada wiadomości i umiejętności znacznie wykraczające poza program nauczania,
-potrafi korzystać z różnych źródeł informacji nie tylko tych wskazanych przez nauczyciela,
-potrafi stosować wiadomości w sytuacjach nietypowych ( problemowych ),
-proponuje rozwiązania nietypowe,
-umie formułować problemy i dokonywać analizy syntezy nowych zjawisk,
-potrafi precyzyjnie rozumować posługujące się wieloma elementami wiedzy, nie tylko z zakresu chemii,
-potrafi udowodnić swoje zdanie, używając odpowiedniej argumentacji, będącej skutkiem zdobytej samodzielnie wiedzy,
-osiąga sukcesy w konkursach i olimpiadach chemicznych lub wymagających wiedzy chemicznej, szczebla wyższego niż szkolny,
-jest autorem pracy związanej z chy związanej z chrtościach poznawczych i dydaktycznych.

Ocenę bardzo dobrą otrzymuje uczeń, który:
-opanował w pełnym zakresie wiadomości i umiejętności przewidziane programem,
-potrafi stosować zdobytą wiedzę do rozwiązania problemów i zadań w nowych sytuacjach,
-wskazuje dużą samodzielność i potrafi bez nauczyciela korzystać z różnych źródeł
wiedzy, np. układu okresowego pierwiastków, wykresów, tablic, zestawień,
-sprawnie korzysta ze wszystkich dostępnych i wskazanych przez nauczyciela, dotrzeć do innych źródeł wiadomości,
-potrafi planować i bezpiecznie przeprowadzać eksperymenty chemiczne,
-potrafi biegle pisać i samodzielnie uzgadniać równania reakcji chemicznych,
-wykazuje się aktywną postawą w czasie lekcji,
-bierze udział w konkursie chemicznym lub wymagającym wiedzy i umiejętności związanych z chemią,
-potrafi poprawnie rozumować o kategoriach przyczynowo-skutkowych wykorzystując wiedzę przewidzianą programem również pokrewnych przedmiotów.

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:
-opanował w dużym zakresie wiadomości i umiejętności określone programem,
-poprawnie stosuje wiadomości i umiejętności do samodzielnego rozwiązywania typowych zadań i problemów, natomiast zadania o stopniu trudniejszym wykonuje przy pomocy nauczyciela,
-potrafi korzystać ze wszystkich poznanych na lekcji źródeł informacji ( układ okresowy pierwiastków, wykresy, tablice i inne ),
-potrafi bezpiecznie wykonywać doświadczenia chemiczne,
-rozwiązuje niektóre zadania dodatkowe o niewielkiej skali trudności,
-poprawnie rozumuje w kategoriach przyczynowo-skutkowych,
-jest aktywny w czasie lekcji.

Ocenę dostateczną otrzymuje uczeń, który:
-opanował w podstawowym zakresie te wiadomości i umiejętności określone programem, które są konieczne do dalszego kształcenia,
-poprawnie stosuje wiadomości i umiejętności do rozwiązywania, z pomocą nauczyciela, typowe zadania teoretyczne lub praktyczne o niewielkim stopniu trudności,
-potrafi korzystać, przy pomocy nauczyciela, z takich źródeł wiedzy, jak układ okresowy pierwiastków, wykresy, tablice,
-z pomocą nauczyciela potrafi bezpiecznie wykonać doświadczenie chemiczne,
-potrafi przy pomocy nauczyciela pisać i uzgadniać równania reakcji chemicznych,
-w czasie lekcji wykazuje się aktywnością w stopniu zadawalającym.

Ocenę dopuszczająca otrzymuje uczeń, który:
-ma braki w opanowaniu wiadomości określonych programem nauczania, ale braki te nie przekreślają możliwości dalszego kształcenia,
-rozwiązuje z pomoozwiązuje z pomoypowe zadania teoretyczne lub praktyczne o niewielkim stopniu trudności,
-z pomocą nauczyciela potrafi bezpiecznie wykonywać bardzo proste eksperymenty chemiczne, pisać proste wzory chemiczne i równania chemiczne,
-przejawia niesystematyczne pewne zaangażowanie w proces uczenia się.

Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który:
-nie opanował tych wiadomości i umiejętności określonych programem, które są konieczne di dalszego kształcenia się,
-nie potrafi rozwiązać zadań teoretycznych lub praktycznych o elementarnym stopniu trudności nawet przy pomocy nauczyciela,
-nie zna symboliki chemicznej,
-nie potrafi napisać prostych wzorów chemicznych i najprostszych równań chemicznych nawet z pomocą nauczyciela,
-nie potrafi bezpiecznie posługiwać się prostym sprzętem laboratoryjnym i odczynnikami chemicznymi,
-nie wykazuje zadawalającej aktywności poznawczej i chęci do pracy.

SZCZEGÓŁOWE KRYTERIA OCENIANIA Z CHEMII

I.SUBSTANCJE CHEMICZNE I ICH PRZEMIANY
Uczeń:

Ocena dopuszczająca:
-podaje przykłady substancji chemicznych, mieszanin substancji, pierwiastków i związków chemicznych,
-podaje przykłady metali i niemetali,
-podaje przykłady zjawisk fizycznych i chemicznych,
-określa właściwości fizyczne składników powietrza ( stan skupienia, barwa, zapach, rozpuszczalność w wodzie ),
-rozróżni mieszaninę jednorodną od niejednorodnej, zawiesinę od roztworu,
-wymieni sposoby rozdzielania mieszanin,
-wyjaśni pojęcia: dekantacja, sedymentacja, filtracja, destylacja, odparowanie,
-wyjaśni pojęcia: substrat, produkt, reagenty,
-wymienia składniki powietrza.

Ocena dostateczna:
-kwalifikuje podane procesy chemiczne do jednego z trzech podstawowych typów reakcji,
-wskazuje substraty i produkty w podanych schematach reakcji,
-identyfikuje substancje na podstawie ich charakterystycznych właściwości,
-podaje definicje reakcji syntezy, wymiany, analizy,
-określa właściwości fizyczne i chemiczne substancji,
-podaje sposoby rozdzielania mieszanin niejednorodnych,
-podaje definicje pierwiastka, związku chemicznego, tlenku,
-dostrzega źródła i skutki zanieczyszczeń.

Ocena dobra:
-zna właściwości chemiczne powietrza,
-potrafi rozróżnić mieszaniny od związków chemicznych,
-oblicza masę gazu na podstawie podanej objętości i gęstości,
-podaje definicję utleniania i redukcji, spalania,
-omawia reakcje chemiczne,
-zapisuje schematy przeprowadzonych reakcji ( syntezy, analizy, wymiany),
-formułuje obserwacje i wnioski przeprowadzonych reakcji,
-wskazuje sposoby ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami.

Ocena bardzo dobra:
-określa substraty reakcji na podstawie podanych produktów,
-przewiduje efekty reakcji chemicznych,
-podaje występowanie w przyrodzie i zastosowanie składników powietrza,
-rozwiązuje zadania rachunkowe związane z gęstością,
-określa skład związku chemicznego na podstawie podanych produktów reakcji,
-wyjaśnia procesy utleniania i redukcji,
-rozumie znaczenie warstwy ozonowej, przyczyny powstania dziury ozonowej, efektu cieplarnianego, kwaśnych deszczów.

Ocena celująca:
-posiada umiejętność przewidywania efektów reakcji chemicznej,
-wskazuje substraty reakcji na podstawie obserwacji efektów reakcji chemicznej,
-posiada umiejętność wykorzystywania obliczeń z przekształceniami wzoru na gęstość,
-rozwiązuje skomplikowane chemografy z zapisem słownym równań reakcji chemicznych.

II.ATOM I CZĄSTECZKA

Ocena dopuszczająca:
-zna symbole wybranych pierwiastków chemicznych i potrafi odnaleźć je w układzie okresowym pierwiastków,
-odczytuje zapisy: 4C, 5S, 4Mg, C, 3Fe,
-zna wzory sumaryczne prostych związków chemicznych,
-odczytuje ze wzoru związku chemicznego jego skład,
-wymienia tlenki metali i niemetali,
-zapisuje wzory strukturalne na podstawie modeli,
-odróżnia wzór strukturalny od sumarycznego.

Ocena dostateczna:
-zna cząstki elementarne wchodzące w skład atomu,
-zna prawo stałości składu,
-zapisuje i odczytuje proste równania reakcji chemicznych,
-odczytuje jakościowo i ilościowo podane równania reakcji,
-wyjaśni pojęcia: wiązanie chemiczne, wiązanie atomowe, jonowe,
-zna pierwiastki występujące w postaci cząsteczek,
-zna prawo zachowania masy,
-posługuje się terminami: atom i cząsteczka.

Ocena dobra:
-zna pojęcia: liczba atomowa, wartościowość, wiązanie atomowe ( kowalencyjne ),
-korzysta z układu okresowego do przedstawienia budowy atomu,
-określa wartościowość pierwiastków w związkach z tlenem i wodorem,
-zapisuje wzory strukturalne na podstawie sumarycznych i odwrotnie,
-zapisuje i dobiera współczynniki w równaniach reakcji chemicznych,
-oblicza masy cząsteczkowe pierwiastków i związków chemicznych,
-wymienia sposoby ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami,
-wyjaśnia pojęcia: fotosynteza, efekt cieplarniany i kwaśne deszcze.

Ocena bardzo dobra:
-przedstawia równanie reakcji o dużym stopniu trudności ilościowo i je interpretuje,
-ustala wartościowość pierwiastków na podstawie wzoru sumarycznego związku chemicznego,
-omawia budowę i właściwości pierwiastków na podstawie położenia w układzie okresowym,
-wyjaśnia pojęcia: izotopy, promieniotwórczość,
-rozwiązuje zadania z zastosowaniem prawa stałości składu i prawa zachowania masy.

Ocena celująca:
-przewiduje właściwości pierwiastków na podstawie jego położenia w układzie okresowym,
-oblicza zawartość procentową izotopów na podstawie podanej masy atomowej pierwiastków i składu jąder poszczególnych izotopów danych pierwiastków,
-oblicza masę atomową pierwiastka na podstawie składu procentowego mieszaniny izotopów,
-posiada umiejętność pisania i uzgadniania równań reakcji na podstawie chemografu,
-rozwiązuje trudniejsze zadania z wykorzystaniem prawa zachowania masy i prawa stałości składu.

III. WODA I ROZTORY WODNE

Ocena dopuszczająca

-wie gdzie i w jakiej postaci występuje woda w przyrodzie

-wie jak powstaje roztwór i z czego się składa

-zna pojęcie rozpuszczalności substancji

-umie określić na czym polega proces krystalizacji

-rozróżnia pojęcia roztwór nasycony i nienasycony

-zna wzór na stężenie procentowe roztworów

Ocena dostateczna

-zna proces krążenia wody w przyrodzie

-wie dlaczego działalność człowieka powoduje zanieczyszczenia wód

-zna procesy biologiczne i mechaniczne oczyszczania ścieków

-wymienia substancje dla jakich woda jest dobrym rozpuszczalnikiem

-wymienia czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania się substancji

-posługuje się wykresem rozpuszczalności

-rozumie zależność między Cp roztworu a rozpuszczalnością substancji

Ocena dobra

-Podaje nazwy procesów fizycznych zachodzących podczas zmiany stanów skupienia wody

-wyjaśnia rolę ody dla organizmów żywych

-zna sposoby poprawy czystości wód

-wyjaśnia jakie są konsekwencje polarnej budowy cząsteczki wody

-umie otrzymać roztwór danej substancji

-umie zbadać doświadczalnie jakiego rodzaju substancje nie rozpuszczają się w wodzie

-odczytuje z wykresu ilość substancji rozpuszczonej w danej temperaturze

-określa na podstawie wykresu rozpuszczalności zależność między rozpuszczalnością a temperaturą

-przeprowadza proces krystalizacji

-potrafi obliczyć stężenie procentowe roztworu ilość substancji rozpuszczonej

-umie rozwiązać zadania tekstowe z uwzględnieniem Cp

-potrafi przygotować roztwór o określonym stężeniu

-oblicza Cp roztworu nasyconego danej temperaturze

Ocena bardzo dobra

-Potrafi zakwalifikować substancje do tych, które rozpuszczają się w wodzie lub nie

-rozwiązuje zadania tekstowe na Cp z uwzględnieniem gęstości

-oblicza Cp roztworów powstałych przez zmieszanie roztworów o różnych stężeniach

-oblicza Cp roztworów przez zagęszczenie lub rozcieńczenie roztworu\

-oblicza rozpuszczalność substancji w danej temp. znając Cp jej nasyconego w tej temp. roztworu.

Ocena celująca:
-posiada umiejętność uzyskania różnych informacji o roztworach na podstawie wykresu rozpuszczalności,
-oblicza stężenie procentowe roztworu powstałego przez zmieszanie roztworów o znanym stężeniu procentowym,
-rozwiązuje zadania trudniejsze z wykorzystaniem stężenia procentowego, gęstości,
-rozwiązuje zadania stosując „ regułę krzyżową.”

IV. KWASY I WODOROTLENKI

Ocena dopuszczająca:
-zna nazwy poznanych kwasów, wodorotlenków,
-zna najważniejsze właściwości kwasów: HCL, H2SO4, HNO3, H2CO3 i wodorotlenków: Na OH, KOH, Ca(OH)2
-umie podzielić kwasy na tlenowe i beztlenowe,
-zna budowę cząsteczek kwasów i wodorotlenków,
-umie rozróżniać kwasy od wodorotlenków za pomocą wskaźników,
-zna do czego służą wskaźniki,
-rozpoznaje wzory kwasów, wodorotlenków spośród wzorów sumarycznych różnych substancji,
-wyjaśnia konieczność zachowania ostrożności podczas posługiwania się substancjami o właściwościach żrących,
-rozumie konieczność zachowania ostrożności w czasie rozcieńczania
kwasów,

Ocena dostateczna:
-określa skład pierwiastkowy kwasów i wodorotlenków ,
-wyznacza wartościowość reszty kwasowej na podstawie wzoru,
-oblicza wartościowość metalu w cząsteczkach wodorotlenków,
-zapisuje wzory strukturalne kwasów i wodorotlenków,
-zapisuje równanie reakcji otrzymywania wodorotlenków,
-dobiera substraty w reakcji powstawania kwasu tlenowego,
-odczytuje równanie reakcji otrzymywania kwasów i wodorotlenków,
-zna zastosowanie kwasów i wodorotlenków,
-rozumie definicję kwasu i wodorotlenku wg teorii Arrheniusa,
-zna zależność pomiędzy odczynem roztworu i obecnością H+ i OH-

Ocena dobra:
-potrafi ustalić wzory sumaryczne kwasów i wodorotlenków,
-oblicza liczbę atomów wchodzącej w skład cząsteczki kwasu i wodorotlenku,
-identyfikuje kwasy i wodorotlenki na podstawie ich charakterystycznych właściwości,
-zapisuje i odczytuje równania dysocjacji kwasów i zasad,
-dostrzega zależność pomiędzy pojęciami: wodorotlenek i zasada,
-rozumie pojęcia: kwas trwały i nietrwały,
-przedstawia wzory i nazywa inne kwasy (H2SO3, H2I, H3PO4, H3BO3 ),
-oblicza masy cząsteczkowe kwasów i zasad,
-wyznacza wzory związków, które uległy dysocjacji na podstawie obecności jonów w roztworze.

Ocena bardzo dobra:
-wyjaśnia różnicę między wiązaniem atomowym a atomowym spolaryzowanym,
-umie wskazać jony w podanym roztworze,
-rozumie zależność między i odczynem roztworu a ilością jonów H+ i OH- w roztworze,
-rozumie pojęcie pH,
-rozwiązuje zadania rachunkowe z wykorzystaniem masy cząsteczkowej i stężenia procentowego,
-dostrzega zależność pomiędzy powstawaniem kwaśnych deszczów a obecnością w atmosferze bezwodnika kwasowego.

Ocena celująca:
-umiejętnie określa substancje na podstawie analizy chemografu,
-określa wzór kwasu na podstawie znajomości masy cząsteczkowej kwasu i stosunku mas pierwiastków w tym kwasie,
-wskazuje nazwy i wzory tlenków kwasowych tworzących różne kwasy,
-wykorzystuje obliczenia trudniejsze z wykorzystaniem przekształcenia wzoru na gęstość w kwasach i zasadach,
-rozwiązuje zadania trudne na obliczanie stężenia procentowego, masy cząsteczkowej w roztworach zasad i kwasów z określoną liczbą cząsteczek wody przypadających na liczbę jonów.

V.SOLE

Ocena dopuszczająca:
-nazywa sole na podstawie wzoru,
-rozpoznaje wzory soli spośród wzorów innych różnych substancji,
-wskazuje , z jakich atomów składają się cząsteczki soli,
-zna substraty i produkty reakcji zobojętniania,
-otrzymuje sole metodą zobojętniania,
-podaje przykłady soli w najbliższym otoczeniu,
-zna właściwości i zastosowanie NaCl, CaCO3.

Ocena dostateczna:
-przedstawia wzór soli na podstawie nazwy,
-podaje definicję wiązania jonowego,
-wskazuje resztę kwasową,
-oblicza wartościowość metalu i reszty kwasowej ze wzoru,
-zapisuje równania reakcji otrzymywania soli metodami:
a)metal + kwas,
b)tlenek metalu + kwas,
c)tlenek niemetalu + zasada,
-zapisuje i odczytuje równanie reakcji dysocjacji soli,
-odczytuje równanie reakcji otrzymywania soli,
-przewiduje na podstawie tablicy rozpuszczalności , czy wytrąca się osad w reakcji zmieszania odpowiednich substancji,

Ocena dobra:
-tworzy wzory soli kwasów:H2SO4, H2S, HNO3, H3BO3 itp.,
-nazywa ww. sole na podstawie wzoru,
-przewiduje wzór soli po odparowaniu wody (z jonów),
-wyjaśnia pojęcia wiązania jonowego,
-przedstawia równanie wytrącania osadu na podstawie tablicy rozpuszczalności,
-zapisuje równania reakcji otrzymywania soli w formie jonowej,
-omawia zastosowanie i właściwości soli poprzez wyjaśnienie reakcji zachodzących w najbliższym otoczeniu, np. mętnienie wody wapieniem, otrzymywanie napoju gazowanego, spulchnianie ciasta,

Ocena bardzo dobra:
-otrzymuje sole metodami:
a)sól + kwas,
b)sól + zasada,
c)metal + niemetal,
d)tlenek metalu + tlenek niemetalu,
-oblicza masy cząsteczkowe soli,
-ustala wzór soli na podstawie masy cząsteczkowej, zawartości procentowej,
-przewiduje odczyn roztworu powstałego w wyniku mieszania różnych ilości kwasu i zasady,
-rozwiązuje zadania rachunkowe z wykorzystaniem stężenia procentowego i masy cząsteczkowej.

Ocena celująca:
-identyfikuje substancje na podstawie podanego złożonego chemografu i pisze równania reakcji,
-posiada umiejętność zaprojektowania doświadczenia pozwalającego otrzymać sól w sposób etapowy oraz pisze odpowiednie równania reakcji,
-rozwiązuje trudne zadania na stężenie procentowe z wykorzystaniem reguły krzyżowej,
-wykorzystuje obliczenia z solami uwodnionymi,
-wykonuje obliczenia z wykorzystaniem „mola”.

VI.SUROWCE I TWORZYWA POCHODZENIA MINERALNEGO

Ocena dopuszczająca:
-wskaże najważniejsze pierwiastki występujące w skorupie ziemskiej,
-wyjaśni co to są minerały, skały, surowce mineralne,
-określi właściwości i zastosowanie skał wapiennych (wapień, kreda, marmur),
- określi właściwości i zastosowanie gipsu,
-określi położenie krzemu w układzie okresowym,
-określi zastosowanie piasku,
-wymieni rodzaje szkła i ich zastosowanie,
-wymieni metale i niemetale,
-zdefiniuje pojęcia: ruda, stop, stal,
-wymieni przykłady najważniejszych stopów metali: stal, brąz, mosiądz, duraluminium i poda ich właściwości oraz zastosowanie,
-wyjaśni na czym polega korozja metali,
-wymieni sposoby zabezpieczenia metali przed korozją,
-wyjaśni, czym różni się gleba od skały,
-poda przyczyny zakwaszenia gleb,
-wymieni rodzaje surowców energetycznych,
-dokona podziału węgli kopalnych,
-wymieni produkty destylacji ropy naftowej,
-wymieni alternatywne źródła energii.

Ocena dostateczna:
-wyjaśni pojęcia: wapno palone, wapno gaszone, gaszenia wapna, termiczny rozkład wapieni,
-wyjaśni w jaki sposób wykryje skały wapienne,
-wyjaśni co to jest gips palony i gips krystaliczny,
-napisze równanie reakcji termicznego rozkładu wapieni i gaszenia wapna palonego,
-wymieni nazwy czterech minerałów ,w postaci których krzemionka występuje w przyrodzie,
-wymieni podstawowe surowce do produkcji szkła,
-scharakteryzuje właściwości fizyczne szkła,
-wyjaśni w jaki sposób powstaje gleba,
-wyjaśni na czym polega zjawisko sorpcji,
-wymieni właściwości metali,
-dowiedzie wpływu właściwości metali na ich zastosowanie,
-wymieni znane rudy żelaza i poda ich skład chemiczny,
-wymieni i opisze sposoby otrzymywania metali,
-poda po dwa przykłady zastosowania typowych metali (Fe, Cu, Pb, Al),
-poda produkty termicznego rozkładu węgla kamiennego,
-wyjaśni na czym polega destylacja frakcjonowania ropy naftowej,
-poda zastosowanie węgla kamiennego, ropy naftowej i gazu ziemnego,
-wymieni zanieczyszczenia środowiska spowodowane eksploatacją i zastosowaniem surowców energetycznych.

Ocena dobra:
-sklasyfikuje surowce ze względu na zastosowanie,
-określi zagrożenia, jakie niesie za sobą eksploatacja surowców mineralnych,
-przeprowadzi i zapisze reakcję charakterystyczną wapieni,
-zidentyfikuje produkty reakcji rozkładu termicznego wapieni,
-objaśni przemiany chemiczne od skał wapiennych do zaprawy murarskiej,
-zapisze równania reakcji według schematu:
wapień wapno palone wapno gaszone zaprawa murarska
-wyjaśni czym różni się gips krystaliczny od gipsu palonego,
-zapisze równanie reakcji prażenia gipsu krystalicznego,
-obliczy masę cząsteczkową hydratu,
-napisze równanie reakcji: krzemionki z magnezem,
-wyjaśni na czym polega wietrzenie fizyczne, chemiczne i biologiczne skał,
-określi od czego zależy żyzność gleb,
-wymieni skutki przenawożenia gleb,
-określi wspólne i różniące cechy metali,
-wyjaśni dlaczego częściej używa się stopów niż metali czystych,
-wyjaśni rolę makro- i mikroelementów w organizmie człowieka,
-wymieni źródła energii zagrażające środowisku naturalnemu i nie zagrażające środowisku,
-opisze właściwości ropy naftowej,
-wyjaśni na czym polegają katastrofy ekologiczne.

Ocena bardzo dobra:
-poda przykłady skał magmowych, osadowych, przeobrażonych,
-napisze wzór hydratu,
-obliczy stężenia procentowe z wykorzystaniem masy cząsteczkowej hydratu,
-wytłumaczy dlaczego musimy ostrożnie obchodzić się z produktami destylacji ropy naftowej,
-omówi szereg aktywności metali,
-napisze równanie reakcji elektrolizy stopionej soli,
-zapisze równanie reakcji redukcji i utleniania tlenku metalu,
-uzasadni dlaczego sucha destylacja węgla kamiennego jest ważnym procesem przemysłowym,
-oceni wady i zalety alternatywnych źródeł energii.
Ocena celująca:
-posiada umiejętność pisania wzorów tlenkowych minerałów na podstawie składu pierwiastków,
-potrafi zaprojektować doświadczenie pozwalające na identyfikację minerałów,
-oblicza zadania trudniejsze na stężenie procentowe hydratów

VII.WĘGIEL I JEGO ZWIĄZKI Z WODOREM

Ocena dopuszczająca:
-zna odmiany alotropowe węgla,
-umie opisać właściwości odmian alotropowych węgla,
-wskazuje różnice pomiędzy właściwościami diamentu i grafitu,
-wskazuje występowanie węglowodorów,
-zapisuje wzór węglowodoru na podstawie modelu i wzoru strukturalnego,
-zapisuje wzór strukturalny na podstawie modelu,
-podaje stan skupienia węglowodoru,
-wytłumaczy zasady bezpiecznego obchodzenia się z gazem,
-zna zastosowanie węglowodorów.

Ocena dostateczna:
-rozumie zależność pomiędzy właściwościami fizycznymi a wykorzystaniem w technice alotropowych odmian węgla,
-napisze wzory sumaryczne i strukturalne węglowodorów nasyconych,
-poda wzór ogólny węglowodorów nasyconych i nienasyconych,
-rozumie różnice w budowie kolejnych węglowodorów szeregu homologicznego,
-dostrzega zależność między rodzajem wiązań a nazwą węglowodoru,
-umie otrzymać acetylen z węgliku wapnia,
-zna nazwy pięciu węglowodorów z szeregu alkanów, alkenów i alkinów,
-zna produkty spalania węglowodorów,
-umie zidentyfikować produkty spalania węglowodorów,
-napisze równanie reakcji całkowitego spalania podanego węglowodoru,
-określi znaczenie pojęć: chemia organiczna, substancja organiczna, węglowodory nasycone, węglowodory nienasycone, szereg homologiczny,
-zbuduje modele cząsteczek węglowodorów nasyconych i nienasyconych.

Ocena dobra:
-wyjaśni przyczynę zmian właściwości fizycznych (stanu skupienia ) kolejnych węglowodorów nasyconych,
-wyjaśni dlaczego węglowodory nie rozpuszczają się w wodzie, natomiast mieszają się ze sobą tworząc mieszaniny jednorodne,
-wyjaśni dlaczego nie można gasić wodą palącej się benzyny,
-zna nazwy dziesięciu węglowodorów nasyconych,
-poda sposoby doświadczalnego odróżnienia etenu i etynu od węglowodorów nasyconych,
-wyjaśni wpływ obecności wielokrotnego wiązania w cząsteczce etenu i etynu na ich właściwości chemiczne,
-zapisuje równania reakcji spalania węglowodorów ( całkowitego, częściowego i niecałkowitego),
-identyfikuje węglowodory nienasycone,
-rozumie zależność pomiędzy wielkością cząsteczki węglowodoru, jego lotnością, palnością i wybuchowością,
-wyjaśni na czym polega reakcja polimeryzacji.

Ocena bardzo dobra:
-napisze równanie reakcji całkowitego i niecałkowitego spalania węglowodorów,
-wskaże podobieństwo i różnice między węglowodorami szeregu metanu,
-napisze równanie reakcji węglowodoru nienasyconego chlorowcem,
-napisze równanie reakcji otrzymywania acetylu,
-porówna węglowodory nasycone i nienasycone,
-umie otrzymać węglowodór nasycony z nienasyconego,
-wyznacza wzór elementarny węglowodoru na podstawie masy cząsteczkowej i zawartości procentowej,
-interpretuje schematy reakcji - chemografy,
-wykonuje obliczenia z zastosowaniem gęstości.

Ocena celująca:
-określa wzory i nazwy węglowodorów na podstawie znajomości produktów spalania,
-potrafi zapisać ogólne równanie reakcji spalania węglowodorów,
-ustala wzór sumaryczny węglowodoru z danego szeregu homologicznego na podstawie liczby atomów wodoru w cząsteczce.

VIII.POCHODNE WĘGLOWODORÓW

Ocena dopuszczająca:
-podaje nazwy najprostszych alkoholi i kwasów organicznych,
-opisuje właściwości fizyczne i zastosowanie alkoholi i kwasów,
-napisze wzory sumaryczne i strukturalne dwóch pierwszych alkoholi i kwasów w szeregu homologicznym,
-przyporządkuje związki do odpowiedniego szeregu na podstawie podanego wzoru,
-dostrzega szkodliwe działanie alkoholu na organizm ludzki.

Ocena dostateczna:
-wyjaśni pojęcie alkoholu, kwasu,
-rozumie zależność między grupą funkcyjną a nazwą związku,
-zapisuje wzory kwasów: mrówkowego i octowego, palmitynowego, oleinowego,
-napisze wzór sumaryczny i strukturalny glicerolu,
-przedstawia równania reakcji charakterystycznych dla kwasów,
-rozumie zależność pomiędzy długością łańcucha i właściwościami fizycznymi kwasu organicznego,
-podaje właściwości i zastosowanie estrów,
-zna substancje tworzące mydło,
-napisze równanie reakcji, w której można otrzymać mydło,
-określi znaczenie pojęć: detergenty, estry, tłuszcze,
-modeluje cząsteczki alkoholi i kwasów organicznych.

Ocena dobra:
-wymieni wspólne właściwości metanolu i etanolu,
-wskazuje glicerynę jako alkohol wielowodorotlenowy,
-opisze właściwości kwasu octowego i stearynowego,
-poda jak zmieniają się właściwości kwasów karboksylowych wraz ze wzrostem długości łańcucha węglowego,
-wskazuje wzory: alkoholi, kwasów, estrów wśród podanych związków,
-modeluje cząsteczki estrów,
-zapisuje równania reakcji spalania alkoholi i kwasów,
-układa równania reakcji, w wyniku której powstaje mydło,
-oblicza masy cząsteczkowe alkoholi, kwasów, estrów,
-napisze równanie reakcji otrzymywania estru,
-wyjaśni, jak zmieniają się właściwości estrów, w miarę wzrostu łańcucha węglowego,
-wyjaśni, co to są aminy i aminokwasy,
-opisze właściwości i występowanie amin i aminokwasów.

Ocena bardzo dobra:
-wymieni i napisze wzory dowolnych alkoholi, kwasów karboksylowych,
-określi znaczenie pojęcia: reakcja estryfikacji,
-zapisze wzór estru i poda jego nazwę na podstawie wzoru,
-zapisze wzór mydła,
-rozwiąże zadania z zastosowaniem masy cząsteczkowej alkoholi, kwasów, estrów i stężenia procentowego,
-napisze wzór sumaryczny i strukturalny aminy i aminokwasu
-zanalizuje, jakie są konsekwencje istnienia dwóch grup funkcyjnych ( kwasowej i zasadowej ) w cząsteczce aminokwasu,
-wskaże i nazwie rodniki i grupy funkcyjne w cząsteczkach aminokwasu i amin.
Ocena celująca:
-poda nazwę i wzór sumaryczny alkoholu, kwasu i estru znając jego masę cząsteczkową,
-napisze w formie cząsteczkowej i jonowej równanie reakcji kwasu karbokcji kwasu karbodą, kwasem nieorganicznym, solą nieorganiczną,
-napisze wzory strukturalne i poda nazwy wszystkich możliwych estrów na podstawie danego wzoru sumarycznego, np.C4H8O2 ,
-potrafi napisać wzory strukturalne wszystkich możliwych aminokwasów na podstawie podanego wzoru, np. C3H7O2N.

IX.ZWIĄZKI CHEMICZNE W ŻYWIENIU I W ŻYCIU CODZIENNYM

Ocena dopuszczająca:
-podaje jakie związki chemiczne nazywane są związkami organicznymi,
-wykrywa węgiel i wodę w produktach spożywczych,
-wymieni podstawowe związki chemiczne występujące w żywności i wchodzące w skład organizmów żywych,
-podaje przykłady występowania i właściwości, rodzaje i ich zastosowanie cukrów, białek, tłuszczów w przyrodzie,
-napisze wzór sumaryczny , opisze właściwości , występowanie i zastosowanie glukozy, sacharozy,
-omówi występowanie skrobi i celulozy w przyrodzie,
-wymieni pierwiastki wchodzące w skład białek,
-podaje przykłady produktów żywnościowych zawierających duże ilości białka,
-wymieni naturalne włókna białkowe,
-zna właściwości i zastosowanie polietylenu i PCV,
-wymieni popularne leki życia codziennego.

Ocena dostateczna:
-wymieni pierwiastki wchodzące w skład białek, węglowodorów, i tłuszczów,
-wymieni rośliny zawierające duże ilości glukozy i tłuszczów,
-omówi budowę cząsteczki glukozy,
-wymieni zastosowanie sacharozy i celulozy,
-poda czynniki powodujące denaturację białek,
-wyjaśnia rozpuszczalność tłuszczów w różnych rozpuszczalnikach,
-wybiera odczynniki do wykrywania obecności glukozy, białka, skrobi,
-omawia reakcje: Tollensa, Trommera, biuretową i ksantoproteinową,
-wymieni włókna syntetyczne,
-poda przykłady niekorzystnego wpływu nadużywania leków na organizm ludzki,

Ocena dobra:
-poda doświadczalny sposób wykrywania obecności glukozy, skrobi, białka,
-wyjaśni różnice we właściwościach skrobi i celulozy na podstawie budowy cząsteczek tych związków,
-opisze właściwości białek,
-wyjaśni na czym polega denaturacja białek i co ją może spowodować,
-opisze sposób użytkowania włókien białkowych,
-zidentyfikuje włókna białkowe ( wełna, jedwab ), i włókna syntetyczne,
-poda przykłady naturalnych produktów zawierających substancje o właściwościach leczniczych ( np. cytryna, sok z malin ),
-wyjaśnia proces hydrolizy cukrów złożonych i tłuszczów,
-przeprowadza reakcję hydrolizy cukrów złożonych,
-zapisuje równanie reakcji hydrolizy cukrów złożonych,
-odróżnia tłuszcze od substancji tłustych od np. oleju maszynowego.

Ocena bardzo dobra:
-wyjaśnia fakt, że tłuszcz to ester gliceryny i kwasu tłuszczowego,
-zapisuje równania hydrolizy i zmydlania tłuszczów,
-wyjaśnia pozytywny i negatywny wpływ wybranych produktów spożywczych na organizm człowieka (np. masła, mleka ),
-zaplanuje doświadczenie pozwalające wykryć C, H, O w składnikach żywności,
-odróżni tłuszcze nasycone od nienasyconych,
-napisze równania reakcji otrzymywania mydła z tłuszczów,
-wyjaśni na czym polega proces utwierdzania tłuszczów ciekłych,
-napisze równanie reakcji fermentacji alkoholowej glukozy,
-udowodni, że sacharoza jest cukrem złożonym,
-napisze równanie hydrolizy skrobi,
-rozplanuje doświadczenie pozwalające wykryć białka spośród innych substancji,
-wyjaśni, jaki wpływ na organizm człowieka ma kofeina, nikotyna, narkotyki i do czego prowadzi ich zażywanie.

Ocena celująca:
-rozwiązuje trudniejsze zadania z wykorzystaniem prawa zachowania masy i podaną wydajnością reakcji,
-posiada umiejętność obliczania ilości spożywczych składników pokarmowych na podstawie znajomości składu chemicznego pokarmów,
-rozwiązuje zadania na stężenie procentowe roztworu z określoną ilością cząsteczek wody,
-ustali liczbę atomów pierwiastka w cząsteczce białka, cukru o określonej masie cząsteczkowej i procentowej zawartości danego pierwiastka.